FOTOGRAFIE

KONSTRUKCJA NOWEGO CZŁOWIEKA

Huta miała stać się poligonem kreowania postaw, marzeń, światopoglądów i wyobrażeń idealnego człowieka socjalizmu. Socjotechniczna manipulacja pomyślana jako działanie totalne prowadzona była więc równolegle na wszystkich możliwych płaszczyznach. Dopiero całościowe, przekrojowe i porównawcze spojrzenie na tę problematykę pozwoli ocenić i zweryfikować jej realną skalę. Nowa Huta miała stworzyć dobrą przestrzeń dla „prawidłowego funkcjonowania postaw, praw i obowiązków obywatela”. Jej przestrzeń została silnie nacechowana aksjologicznie, przede wszystkim wartościami o charakterze moralnym i estetycznym. Określone oddziaływanie estetyczne miało pomóc organizować zachowanie ludzi i porządkować procesy życia codziennego, w tym umożliwić wprowadzenie o ładu i wzorów postępowania. Miasto to miało, w sposób możliwie doskonały, łączyć główne funkcje: przestrzeni pracy, kultury, komercyjnej, rekreacyjnej, społecznej i komunikacji stając się regularną maszyną do życia, która stwarza warunki do wygenerowania człowieka idealnego. Ikonosfera miasta stając się elementem doświadczenia wizualnego stawała się przestrzenią formułowania wartości.

Natychmiastowa i pełna przemiana wymagała zbudowania społeczeństwa od podstaw. Nie chodziło więc o to jak realnie istniejące społeczeństwo ma osiągnąć ten ideał, lecz jakimi metodami należy się posłużyć aby ukształtować całkiem nową, doskonałą wspólnotę/społeczność.

Nagrodzeni przodownicy pracy ze Zjednoczenia Budownictwa Miejskiego, zmierzają z Nowej Huty w kierunku centrum Krakowa, na defiladę pierwszomajową, lata 1952r. Fotografia wykonana na ul. Mogilskiej w Krakowie. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Nagrodzeni przodownicy pracy ze Zjednoczenia Budownictwa Miejskiego, zmierzają z Nowej Huty w kierunku centrum Krakowa, na defiladę pierwszomajową, lata 1952r.
Fotografia wykonana na ul. Mogilskiej w Krakowie.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Otwarcie basenu w Czyżynach, 1954r. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Otwarcie basenu w Czyżynach, 1954r.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa osiedla Hutniczego ok. 1955r. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa osiedla Hutniczego ok. 1955r.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa osiedla Stalowego, ok. 1955r. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa osiedla Stalowego, ok. 1955r.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zawody motocyklowe na nowohuckiej skarpie między szpitalem im. Żeromskiego a osiedlem Centrum E, ok. 1954r. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zawody motocyklowe na nowohuckiej skarpie między szpitalem im. Żeromskiego a osiedlem Centrum E, ok. 1954r.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Otwarcie basenu w Czyżynach, 1954r. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Otwarcie basenu w Czyżynach, 1954r.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Stara część Nowej Huty, na pierwszym planie Szpital Żeromskiego, dalej Osiedle Na Skarpie oraz Osiedle Wandy. lata 50 XXw. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Stara część Nowej Huty, na pierwszym planie Szpital Żeromskiego, dalej Osiedle Na Skarpie oraz Osiedle Wandy. lata 50 XXw.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Robotnica z brygady tynkarek pracujących przy budowie Nowej Huty, ok.1953r. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Robotnica z brygady tynkarek pracujących przy budowie Nowej Huty, ok.1953r.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Centrum kombinatu metalurgicznego im. W.I.Lenina, lata 60 XXw. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Centrum kombinatu metalurgicznego im. W.I.Lenina, lata 60 XXw.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Pochód pierwszomajowy 1951r., Nowa Huta. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Pochód pierwszomajowy 1951r., Nowa Huta.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa osiedla Szklane Domy, widok na budynki Zjednoczenia Miejskiego oraz wesołe miasteczko w miejscu dzisiejszego kościoła pod wezwaniem Matki Boskiej. Ok. 1955r. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa osiedla Szklane Domy, widok na budynki Zjednoczenia Miejskiego oraz wesołe miasteczko w miejscu dzisiejszego kościoła pod wezwaniem Matki Boskiej. Ok. 1955r.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Rodzinny spacer. Osiedle Centrum D, lata 60. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Rodzinny spacer. Osiedle Centrum D, lata 60.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Pierwsze budynki z prefabrykatów, Nowa Huta, lata 50. XXw. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Pierwsze budynki z prefabrykatów, Nowa Huta, lata 50. XXw.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Na ulicy w Nowej Hucie, lata 50. XXw. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Na ulicy w Nowej Hucie, lata 50. XXw.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa osiedla Hutniczego, w głębi osiedle Stalowe, lata 50. XXw. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa osiedla Hutniczego, w głębi osiedle Stalowe, lata 50. XXw.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Huta im. Lenina, lata 60. XXw. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Huta im. Lenina, lata 60. XXw.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Anteny radiowe, Osiedle Zgody, lata 50. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Anteny radiowe, Osiedle Zgody, lata 50.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Modelka w makijażu Op-art. Festiwal mody, Hala Wisły w Krakowie, 1966r. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Modelka w makijażu Op-art. Festiwal mody, Hala Wisły w Krakowie, 1966r.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Defilada sportowa w Nowej Hucie, lata 50. XXw. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Defilada sportowa w Nowej Hucie, lata 50. XXw.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Na ulicy w Nowej Hucie. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Na ulicy w Nowej Hucie.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zbrojarze, 1959r. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zbrojarze, 1959r.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Przy wielkim piecu w Hucie im. Lenina. 1966r. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Przy wielkim piecu w Hucie im. Lenina. 1966r.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Dyliżans pocztowy w Nowej Hucie, lata 50. XXw. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Dyliżans pocztowy w Nowej Hucie, lata 50. XXw.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Transmisja telewizyjna, lata 50. XXw. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Transmisja telewizyjna, lata 50. XXw.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa Nowej Huty, lata 50. XXw. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa Nowej Huty, lata 50. XXw.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Koksownia w Hucie im. Lenina, lata 60. XXw. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Koksownia w Hucie im. Lenina, lata 60. XXw.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa osiedla Centrum A, lata 50. XXw. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa osiedla Centrum A, lata 50. XXw.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Dni Sportu i Młodości, plac Centralny w Nowej Hucie, 1965r. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Dni Sportu i Młodości, plac Centralny w Nowej Hucie, 1965r.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Pracownik stalowni w Hucie im. Lenina. 1963r. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Pracownik stalowni w Hucie im. Lenina. 1963r.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Przystanek tramwajowy, 1964r. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Przystanek tramwajowy, 1964r.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi

PROPAGANDA

jednym z najbardziej widocznych narzędzi zarządzania społeczeństwem był język spektaklu: pochody, przeskalowane i wszechobecne portrety członków partii i ideowych teoretyków systemu. Jednak by móc całościowo spojrzeć na język propagandowej komunikacji należy odnieść się do kolejnych jej narzędzi, począwszy od koncepcji przestrzennej miasta, w której znajdujący się w centrum miasta plac o charakteru reprezentacyjnym objął wiodącą funkcję ceremonialną. Przestrzenną manipulację dopełniała monumentalność budynków: wielkość socrealistycznej, podpieranej renesansowymi inspiracjami urbanistyki przeciwstawiona została funkcjonalistycznym wnętrzom mieszkań robotników, którzy wobec dominującej skali architektury musieli znać i rozumieć swoje miejsce w konstrukcji społecznej. W szczegółowo zaplanowanej przestrzeni występująca geometryzacja planów, przestrzeni miejskiej ułatwiała podporządkowanie życia mieszkańców światu socjalistycznych wartości.

Oddzielnym tropem stał się język codzienności, wokół Nowej Huty, budowano aurę miasta nowoczesnego, w którym społeczeństwo otaczane była szczególną uwagą władzy. Regularna animacja życie miasta wokół wydarzeń sportowych(igrzysk), w których istotną rolę odgrywały maszyna jako symbole nowoczesności/motocross, wyścigi motocyklowe/ dopełniania była szeregiem szczodrych gestów wobec mieszkańców. To w Nowej Hucie regularnie otwierano kolejne sklepy samoobsługowe, dbając następnie o ich stałe zaopatrzenie. Nowa Huta jawiła się też jako zagłębie dobrobytu, by kupić motocykl czy meble ale i trudniej osiągalne produkty spożywcze konieczna była podróż właśnie do Nowej Huty. Nie tylko pochody przodowników pracy z nowohuckiego kombinatu przy okazji Święta Pracy zaglądały do Krakowa. To poprzez Nową Huty w tkankę starego miasta wkradała się nowoczesna architektura. Przy okazji budowy nowych osiedli Nowa Huta komunikowana była jako perfekcyjnie nowoczesna, modernistyczna maszyna do życia, liderka nowoczesności, pozostawiająca w tle reakcyjny Kraków.

Brygada tynkarek, lata 50. XXw. Nowa Huta fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Brygada tynkarek, lata 50. XXw. Nowa Huta
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zawody motocyklowe, Cżyżyny, lata 50. XXw. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zawody motocyklowe, Cżyżyny, lata 50. XXw.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Koksownia w Hucie im.Lenina, lata 60. XXw. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Koksownia w Hucie im.Lenina, lata 60. XXw.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Plac Centralny w Nowej Hucie, widziany z lotu ptaka, lata 60. XXw. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Plac Centralny w Nowej Hucie, widziany z lotu ptaka, lata 60. XXw.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Prace wyskościowe w Hucie im.Lenina, lata 60.XXw. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Prace wyskościowe w Hucie im.Lenina, lata 60.XXw.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Na ulicy w Nowej Hucie, lata 50.XXw. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Na ulicy w Nowej Hucie, lata 50.XXw.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Stalownia w Hucie im. Lenina, 1963r. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Stalownia w Hucie im. Lenina, 1963r.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Stalownia martenowska w Hucie im. Lenina, 1963r. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Stalownia martenowska w Hucie im. Lenina, 1963r.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Uliczny festyn rysunkowy, 1964r. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Uliczny festyn rysunkowy, 1964r.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Para nowohuckich młodożeńców, lata 50.XXw. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Para nowohuckich młodożeńców, lata 50.XXw.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Prace wykończeniowe przed otwarciem pierwszego sklepu samoobsługowego w Nowej Hucie, na osiedlu Kolorowym, 1963r. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mund
Prace wykończeniowe przed otwarciem pierwszego sklepu samoobsługowego w Nowej Hucie, na osiedlu Kolorowym, 1963r.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Na ulicy w Nowej Hucie, lata 60.XXw. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Na ulicy w Nowej Hucie, lata 60.XXw.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zbrojarze, 1959r. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mund
Zbrojarze, 1959r.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa, lata 60. fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mund
Budowa, lata 60.
fot. Henryk Makarewicz/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zawodnicy podczas rajdu motocyklowego oganizowanego przez nowohucki klub motorowy, późniejszy LOK. 1952r. fot. Wikotr Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zawodnicy podczas rajdu motocyklowego oganizowanego przez nowohucki klub motorowy, późniejszy LOK. 1952r.
fot. Wikotr Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa osiedla Hutniczego, 1952r.  fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Budowa osiedla Hutniczego, 1952r.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Pieluchy suszące się przed blokiem, osiedle Zgody, Nowa Huta. Ok. 1958r. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Pieluchy suszące się przed blokiem, osiedle Zgody, Nowa Huta. Ok. 1958r.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zabawy dziecięce, osiedle Hutnicze ok.1954r. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zabawy dziecięce, osiedle Hutnicze ok.1954r.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zima na osiedlu Ogrodowym w Nowej Hucie, lata 60.XXw. fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi
Zima na osiedlu Ogrodowym w Nowej Hucie, lata 60.XXw.
fot. Wiktor Pental/kolekcja Fundacji Imago Mundi